UA-69269769-1

AMEDEA

Consultatie, onderwijs en bij- en nascholing in de filosofie en ethiek van de zorg, geneeskunde en psychiatrie

Welkom op de website van Amedea


Op deze startpagina post ik -ter leering ende vermaeck- kritische aantekeningen bij actuele en minder actuele gebeurtenissen, publicaties of debatten die betrekking hebben op ethiek, filosofie, zorg en/of psychiatrie. Reacties welkom! Kijkt u vooral ook verder op de site, bij het aanbod bijvoorbeeld of de thema's.  


11.05.2017

Rolverwarring

Recent gaf ik verschillende voordrachten over het thema ‘hulp bij zelfdoding en euthanasie in de psychiatrie’ en gaf ik ook consultatie aan individuele psychiaters. Steeds vaker valt het mij op hoe lastig het is om te bepalen welke rol men speelt als behandelend of betrokken psychiater. Mijn stroomdiagram kan daar hopelijk bij helpen. De volgende rollen zijn relevant.  

 
ROL 1
De voorgenomen uitvoerder van de euthanasie/hulp bij zelfdoding 

Tot voor kort was dat vaak de eigen huisarts, of in sommige gevallen de somatisch specialist. In de psychiatrie is meestal juist niet zo: de behandelaar voert niet zelf de procedure uit. Regelmatig komen patiënten op eigen initiatief of omdat ze daar op gewezen worden door hun behandelaar in aanraking met de Stichting Levenseindekliniek (SLK). Een arts van de SLK heeft dan de rol van uitvoerder. De uitvoerder moet aan de slag met de zorgvuldigheidscriteria, tesamen met de patiënt. Als de psychiater of (regie)behandelaar niet de uitvoerder is, hoeft deze zich dus ook niet te buigen over de zorgvuldigheidscriteria. Sterker nog, het is aan te raden dat niet te doen.

Dhr van de Elst heeft een verzoek om hulp bij zelfdoding gedaan bij psychiater Rol. Deze laatste ondersteunt het verzoek geheel, maar heeft geen ervaring en ook schroom om uit te voeren. Rol verwijst dhr van de Elst dus naar de SLK. De SLK gaat het traject in en vraagt Rol om informatie. Rol stuurt een brief naar de SLK, waarin hij uitlegt dat hij het verzoek geheel ondersteunt, vindt dat aan de zorgvuldigheidscriteria is voldaan en het verzoek goed kan invoelen. De SLK belt het team van Rol op met de vraag of Rol al een datum geprikt heeft en of ze de casus kunnen afsluiten.  De SLK was door de brief met een inhoudelijk oordeel van Rol in de veronderstelling geraakt dat hij het verzoek niet alleen ondersteunde, maar ook bereid was tot uitvoering.

 
ROL 2
De onafhankelijke arts (meestal de scen-arts) 

Deze heeft een specifieke taak en buigt zich over de zorgvuldigheidscriteria 1 t/m 4. Het is niet zo dat deze tweede arts ‘toestemming’ moet geven. Deze tweede arts hoeft enkel en alleen geraadpleegd te worden. Ook als deze het er niet mee eens is, kan in theorie de euthanasie of hulp bij zelfdoding doorgang vinden. Kans is groot dat de Regionale Toetsingscommissie wel kritische vragen zal stellen. De behandelaar kan nooit de rol van deze onafhankelijke arts vervullen. Het scen-werk is in hoge mate geprotocolleerd en het verdient de voorkeur, zeker in de psychiatrie, altijd een scen-arts in plaats van een andere onafhankelijke arts te raadplegen. De scen-arts of andere tweede onafhankelijke arts dient alleen ingeroepen te worden als helder is wie de uitvoerder gaat zijn, die samen met de patient tot de conclusie is gekomen dat euthanasie of hulp bij zelfdoding passend is.
 
Psychiater Joene is de directe collega van psychiater Das. Joene heeft een patiënte met schizofrenie in behandeling die op hulp bij zelfdoding vraag. Joene twijfelt, hij weet niet goed of dat zou kunnen en ook niet of zijn patiënte wel een duurzame doodwens heeft. Ook twijfelt hij over de zorgvuldigheidscriteria. Hij besluit Das te vragen om een second opinion. Das wil zijn collega graag steunen en besluit de patiënte te zien. Als zij voor hem zit, vraagt Das zich echter af waar de second opinion over gaat: moet hij iets zeggen over zorgvuldigheidscriteria, over de haar doodswens, of moet hij een advies richting zijn collega formuleren over wel of niet? Das realiseert zich dat hij eigenlijk niet eens weet of Joene wel uitvoerder zou willen of kunnen zijn.
 

ROL 3
De ter zake deskundig psychiater

In de richtlijn staat dat in de psychiatrie naast een onafhankelijk arts, ook een deskundige psychiater als derde arts geraadpleegd moet worden. Deze moet specifiek iets zeggen over behandelopties, maar ook bijvoorbeeld overdracht en tegenoverdracht bespreken en iets zeggen over de wilsbekwaamheid. Deze psychiater moet onafhankelijk zijn. De richtlijn vult dit concreet in door te eisen dat de psychiater uit een andere instelling afkomstig moet zijn.
 
Psychiaters van der Voorst en Lukking werken samen op de acute opname-afdeling. Daar opgenomen is dhr Welle. Hij deed een verzoek om euthanasie bij Lukking, die niet bereid was dat traject te starten en verwees naar de SLK. In haar vakantie komt de vraag op of alle behandelopties wel gepasseerd zijn. Collega van der Voorst neemt de honeurs waar en maakt een verklaring dat dit inderdaad het geval is: zij verklaart patiente uitbehandeld. Haar verklaring wordt gebruikt om in het traject en een derde psychiater wordt achterwege gelaten, waardoor een toetsingsmoment gemist wordt. Psychiater van der Voorst realiseert zich niet dat zij als medebehandelaar in wezen geen rol heeft in dit traject, niet als uitvoerder, niet als onafhankelijk arts en niet als deskundige derde. Zij had wel inhoudelijk informatie over de behandeling tot nu toe kunnen verstrekken, maar een verklaring was een brug te ver. Het is aan de uitvoerder, de scen-arts en eventueel een derde deskundige om een afweging te maken over of er nog ‘redelijke’ opties zijn ten aanzien van behandeling.

 
Bent u direct of indirect bij de behandeling betrokken van een patiënt die vraagt om hulp bij zelfdoding of euthanasie? Dat kunt u rol 2 en 3 bij die betreffende patiënt niet meer spelen. Alleen rol 1, die van uitvoerder, behoort dan tot de mogelijkheden. Bent u niet bereid als uitvoerder op te treden (en dat is uw goed recht) onthoudt u zich dan over (inhoudelijk) commentaar ten aanzien van het verdere traject. Ook als uw patiënt (al dan niet met uw medeweten) kiest voor een traject waarbij uw geen uitvoerder bent, blijven uw taken als behandelaar nog steeds uw taken.

Mijn advies is om in een euthanasie-traject of hulp bij zelfdodings-traject waarbij u niet rol 1, 2 of 3 heeft, geen concluderende uitspraken te doen over zorgvuldigheidseisen en uitvoering. Vanzelfsprekend mag, kan en moet u in sommige gevallen wel het gesprek aan gaan met verschillende partijen. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van een Moreel Beraad. Raadpleegt u vooral ook de geëigende personen in uw instelling, zoals de geneesheer-directeur of de commissie Medisch Ethisch Aangelegenheden. Het steunpunt psychiaters kan u ook verder helpen. Wees voorzichtig met verklaringen op papier. De NVvP-richtlijn is behalve richtinggevend ook informatief; deze wordt op dit moment herzien.

Andrea Ruissen - 19:16 @ algemeen | Een opmerking toevoegen

Opmerking toevoegen

Fill out the form below to add your own comments