UA-69269769-1

AMEDEA

Consultatie, onderwijs en bij- en nascholing in de filosofie en ethiek van de zorg, geneeskunde en psychiatrie

Welkom op de website van Amedea


Op deze startpagina post ik -ter leering ende vermaeck- kritische aantekeningen bij actuele en minder actuele gebeurtenissen, publicaties of debatten die betrekking hebben op ethiek, filosofie, zorg en/of psychiatrie. Reacties welkom! Kijkt u vooral ook verder op de site, bij het aanbod bijvoorbeeld of de thema's.  


17.01.2018

Hulp bij zelfdoding in de psychiatrie; to be continued…

In december publiceerden Eric Ettema en ik een artikel (zie eerdere posts), waarin we een evaluatie presenteerden van de onderwijsmodule ‘Hulp bij zelfdoding in de psychiatrie; morele competenties’, ontwikkeld door het VUmc, afdeling metamedica, in samenwerking met de NVvP. Ons artikel is te lezen in Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek (TGE).

In die cursus, maar ook in alle andere contacten die ik met psychiaters had over dit thema, bleek maar weer dat zowel psychiaters die wel bereid zijn uit te voeren, als psychiaters die dat niet bereid zijn (vanwege gewetensbezwaren, principiële overwegingen, of uit handelingsverlegenheid) aan de slag moeten als ze een verzoek krijgen. Aan de slag met hoe goed om te gaan met de zorgvuldigheidscriteria (zelf door ze te toetsen, of derden te faciliteren dat goed te doen), aan de slag met afstemming (door behalve het verzoek ook de rest van de behandeling goed over te dragen, of juist die behandelrelatie in stand te houden en zich te committeren aan een goed vervolg) en aan de slag met een goed levenseinde (door naasten te begeleiden, of te faciliteren in de uitvoering bijvoorbeeld). Maar voordat men op een goede manier aan de slag kan, is dat bewustwordingsproces van de psychiater, namelijk: ‘ga ik nu wel of niet me inlaten met een dergelijke traject’ essentieel.

De existentiële vragen moeten daarbij niet geschuwd worden, want ook daarmee worstelen psychiaters in de praktijk. Deze worsteling blijkt bijvoorbeeld als men goed luistert naar de voorlopers in de beroepsgroep, die in de media een zelfde soort geluid laten horen. Zo vindt Frank Koerselman, emeritus hoogleraar psychiatrie, in een debat na afloop van de documentaire over de Levenseinde Kliniek zien hoe zeer de existentiële vraag voor hem van belang is in dit debat en hoe beladen die kwestie is voor hem. Hoogleraar psychiatrie Jim van Os heeft recent in een artikel in NRC uiteengezet hoe hij de vraag naar euthanasie en hulp bij zelfdoding linkt aan de (naar zijn idee slechte) staat van de GGZ. Ook psychiater Boudewijn Chabot benoemd keer op keer dat de vraag naar euthanasie en hulp bij zelfdoding raakt aan het zijn van de mens en aan het zijn van de psychiatrie.
 
De cursus die wij ontwierpen helpt een klein beetje bij deze worsteling. Dat gebeurt in eerste instantie door verbetering van het kennisniveau; dit maakt de materie inzichtelijk en door het oefenen van morele competenties worden keuzes helderder. Meer kennis maakt de kwestie van hulp bij zelfdoding en euthanasie in de psychiatrie op zich zelf niet eenvoudiger, maar psychiater voelen zich gesterkt in het maken van lastige beslissingen en menen meer grip te hebben doordat ze hun eigen standpunt ten aanzien van de kwestie, ten aanzien van de andere betrokkenen en ten aanzien van het traject helder hebben.

Hulp bij zelfdoding en euthanasie zijn ingewikkelde kwesties, waarbij de nodige kennis van concepten, afstemming en bewustwording noodzakelijk is om tot goede afwegingen te komen. Dat geldt niet alleen voor de cursisten; de beroepsgroep als geheel lijkt daar behoefte aan te hebben. De vraag naar wat uitzichtloos en ondraaglijk lijden en onbehandelbaarheid is, werpt ook de vraag op wat psychisch lijden is en die vraag gaat in essentie over wat de taak van de psychiatrie eigenlijk is. Een prangende en urgente vraag, die overigens al eeuwenlang onbeantwoord, of op z’n minste steeds anders beantwoord is. De vraag of euthanasie en hulp bij zelfdoding in algemene termen een goede zaak is, is eigenlijk te plat. Er gaat een vraag op meta-niveau aan vooraf die tot op heden in het debat nog niet geadresseerd wordt, namelijk: wat is psychiatrie of nog breder: wat is goede zorg. 

De trainingsmodule helpt psychiaters om in die bredere context hun eigen antwoorden te vinden betreffende hulp bij zelfdoding en euthanasie in de psychiatrie.

Andrea Ruissen - 08:37 @ algemeen, publicaties | Een opmerking toevoegen